• strefa-medyczna

Schorzenia

Owrzodzenia podudzi

Aż 37% Polaków jest zagrożonych przewlekłą niewydolnością żylną, która przyczynia się do powstawania owrzodzeń żylakowatych podudzi.
Za przewlekłe uważa się takie rany, które nie goją się przez długi czas i dochodzi w nich do przedłużenia okresu zapalnego. W samej ranie i jej okolicy powstają wówczas nieprawidłowe zmiany hamujące proces gojenia. Przyczyn przewlekłych ran może być wiele i zdarzają się one dosyć często.
Jedną z przewlekłych, bolesnych i trudnych do wyleczenia ran są owrzodzenia podudzi, których proces gojenia trwa od kilku miesięcy do kilku lat. Występują one głównie u osób po 60. roku życia, ale zdarzają się także u młodszych pacjentów. W przypadku 22% osób uskarżających się na tę uciążliwą dolegliwość wystąpiła ona przed 40. rokiem życia.

Najczęściej owrzodzenia podudzi są następstwem przewlekłej niewydolności żylnej, czyli zaburzeń krążenia polegających na uszkodzeniu zastawek żylnych, która utrudnia przepływ krwi z kończyn dolnych do serca. Zwiększa się ciśnienie w układzie żylnym, a nie leczone powoduje uszkodzenia kolejnych zastawek i żył powierzchownych.
Ustalenie przyczyny powstania owrzodzenia nie jest proste. Dotychczas przypuszczano, że owrzodzenia goleni (podudzi) pochodzenia żylnego powstają w wyniku zakrzepicy żył głębokich. Obecnie uważa się, że schorzenie to może pojawić się na skutek każdej choroby żył, która przebiega z zastojem krwi, czyli zwiększonym ciśnieniem żylnym.
Na charakter i przebieg owrzodzenia nierzadko wpływa kilka przyczyn. W 75% przypadków owrzodzenia powstają w wyniku przewlekłej niewydolności żylnej, w 8% - chorób tętnic, 3% - cukrzycy, a 2% - urazów. W 14% przypadków pochodzenie owrzodzeń ma inny charakter.

Jak zapobiegać?

W zapobieganiu i leczeniu bardzo pomocne jest pozbycie się nadwagi, bieganie, spacer, pływanie, jazda na rowerze, dobranie odpowiedniego, wygodnego obuwia. Należy także unikać dłuższego stania czy siedzenia, kąpieli w gorącej wodzie, masaży nóg, wyczynowego sportu, dźwigania ciężarów.
Ważnym elementem jest również terapia uciskowa. Stanowi ona tzw. złoty standard w leczeniu żylaków podudzi. Polega na zakładaniu pończoch albo podkolanówek elastycznych o stopniowanej sile ucisku lub elastycznych bandaży kompresyjnych. Rodzaj ucisku powinien być uzależniony od stopnia zaawansowania przewlekłej niewydolności żylnej.
Pończochy elastyczne są wprawdzie lepiej akceptowane przez chorych od bandaży kompresyjnych, ale skuteczniejsze są bandaże, zwłaszcza przy współistnieniu owrzodzenia.

Przed terapią uciskową należy sprawdzić stan krążenia obwodowego. Ucisk u osoby z upośledzonym napływem tętniczym może bowiem doprowadzić do nasilenia niedokrwienia, martwicy skóry, a nawet zgorzeli. Dlatego też konieczne jest oznaczenie wskaźnika API oraz wykonanie USG naczyń żylnych i tętniczych metodą Dopplera.

Leczenie chirurgiczne i ogólne

W wyniku chirurgicznego leczenia żylaków podudzi można uzyskać zmniejszenie nadciśnienia w żyłach powierzchownych np. przez wykonanie rekonstrukcji zastawek żył głębokich. Do metod chirurgicznego leczenia zaliczamy także safenektomię, stripping, krosektomię, flebektomię, obliterację. Niekiedy można zastosować skleroterapię, która polega na trwałym zamknięciu światła naczynia krwionośnego za pomocą wstrzyknięcia odpowiedniego leku do niewydolnej żyły.
Jednocześnie stosuje się ogólne leczenie farmakologiczne polegające na podawaniu leków naczyniowych, które mogą mieć różne działanie w zależności od stanu pacjenta i przyczyny choroby: poprawiają krążenie, rozszerzają naczynia krwionośne, zmniejszają agregację (zlepianie się) płytek krwi, a także stężenie fibrynogenu i odkładanie się fibryny w ścianach naczyń. Najczęściej zaleca się wtedy trokserutynę, diosminę, pentoksyfilinę, leki przeciwzakrzepowe oraz preparaty z kasztanowca zwyczajnego (dostępne bez recepty).

Oczyszczenie i gojenie się rany

Jak już wspomnieliśmy, w ranie przewlekłej, do której należą owrzodzenia podudzi, dochodzi do przedłużenia okresu zapalnego. Aby przyspieszyć gojenie się takiej rany, należy przywrócić naturalny proces gojenia się przez zastąpienie procesów zapalnych procesami tworzenia się tzw. prawidłowej macierzy pozakomórkowej. Chodzi o przywrócenie równowagi czynników warunkujących prawidłowy proces gojenia się.
W początkowym etapie leczenia owrzodzenia podudzi lekarz stara się oczyścić ranę z superinfekcji (przy poważniejszych ranach niekiedy w tym celu wykorzystuje się interwencję chirurgiczną).

Leczenie zakażenia rany powinno polegać głównie na leczeniu miejscowym (leczenie ogólne antybiotykami stosuje się rzadko). W celu oczyszczenia rany zaleca się: leki antyseptyczne, leki enzymatyczne lub nieenzymatyczne środki biologiczne.
Jako środki antyseptyczne do oczyszczania owrzodzenia wykorzystuje się preparaty, które nie uszkadzają tworzącej się ziarniny: jodopowidon, preparat złożony Pigmentum Castellani, sól srebrową sulfadiazyny, metronidazol. Nie poleca się stosowania zieleni brylantowej, fioletu krystalicznego, chlorheksydyny, chloraminy, etakrydyny i wody utlenionej (H202), która ma wprawdzie działanie bakteriobójcze, ale wpływa toksycznie na proces angiogenezy, utrudniając tworzenie się nowych naczyń krwionośnych. Leki enzymatyczne oczyszczające owrzodzenie to klostridiopeptydaza, fibrolizyna, NU-gel.
Gdy wokół owrzodzenia występuje stan zapalny tkanki podskórnej połączony z dużą bolesnością owrzodzenia, oprócz środków antyseptycznych lekarz może zdecydować o leczeniu ogólnym antybiotykami o szerokim zakresie działania (wykonuje się wówczas wymaz i posiew z owrzodzenia). Antybiotyki zastosowane na powierzchnię owrzodzenia (tetracyklina, gentamycyna, chloramfenicol, neomycyna) opóźniają ziarninowanie, mogą drażnić powierzchnię owrzodzenia, szybko ulegają rozkładowi. Poza tym antybiotyki o działaniu miejscowym mogą przyczynić się do powstania oporności bakterii, działać toksycznie na tkanki, a także wywoływać uczulenia. Podczas leczenia miejscowego unika się stosowania antybiotyków podawanych w leczeniu ogólnym.
Niekiedy wykorzystuje się preparaty nieenzymatyczne oparte na żelach hydrokoloidowych i hydrożelach. W oczyszczaniu owrzodzeń powinno się podawać różne środki i zmieniać je w zależności od stanu rany i etapu gojenia.